واقعه عاشورا شباهت زیادی به قیامت داشت – خبرگزاری مهر اخبار ایران و جهان


خبرگزاری مهر – گروه دین و اندیشه – عصمت علی آبادی: امشب شام غریبان است. ظهر امروز تلخ ترین اتفاق تاریخ بشریت رخ داد و دشت کربلا شاهد ظهور و سقوط چهره های سرشناس بود. کسانی که از هلاکت لشکر یزید بیرون آمدند و به اقیانوس عظیم لشکر امام حسین (ع) پیوستند و برخی که فجیع ترین جنایات را در حق فرزند رسول خدا و فرزندان و یارانش کردند، خود را در آتش جهنم افکندند.

خداوند متعال دری برای رسیدن به عفو و بخشش خود قرار داده است که به آن توبه می گویند. سپس در کتاب آسمانی خود به بندگان گناهکار خود این مژده را داد که همه گناهان را می بخشد; از این رو از بندگانش خواست که هرگز به خاطر گناهانشان که ممکن است گناهان کبیره یا تعدادشان باشد از خدای خود و بخشش و مغفرت او ناامید نشوند: «بگو بندگان اسراف کنندگان از رحمت خدا رهایی پیدا کنند. خداست که می بخشد.» مجموع گناهان خداوند در این آیه که از امیدبخش ترین آیات قرآن به شمار می رود، نه تنها جایی برای یأس و ناامیدی باقی نگذاشته است، بلکه مؤکداً انواع گناهان را قابل بخشش معرفی می کند.

اما گاهی بر اثر گناهانی که انسان مرتکب می شود، آنقدر خاک بر دل انسان می ریزد که حتی توانایی شناخت خوب و بد را از بین می برد و این قلب آنقدر قساوت دارد که در نهان پوشیده می شود. با پروردگارش رابطه برقرار کند و او هرگز از کار بدش پشیمان نشود و شرم نداشته باشد. برعکس، او حتی به کارهای زشت خود افتخار می کند. مانند زمانی که سر مطهر امام حسین (ع) را در برابر یزید قرار دادند، با خواندن اشعاری، این جنایت را ستود و خود را شایسته تقدیر دانست. و در کنار آن، گاهی گناهان نه تنها انسان را از توبه باز می دارد، بلکه گاهی او را از دایره ایمان و اسلام می برد و به ورطه کفر و ضلالت می کشاند، معلوم است که با خواندن آن اشعار معروف، او رد کرد. نزول وحی بر پیامبر اسلام (ص) و حضرت زینب نیز این آیه را مناسب حال خود دانسته و در مجلس یزید تلاوت کرد.

بنابراین، گرچه باب توبه الهی همیشه به روی بندگانش باز است، برخی از بندگان عمدا مرتکب گناهان کبیره می شوند; با ریختن خون اولیای الهی، خود را در گروه منافقان قرار می دهند و از رحمت الهی محروم می شوند و فرصت بازگشت به راه هدایت را از خود سلب می کنند. با توجه به آنچه گفته شد، می توان گفت کسانی که در قالب «مبشیر» یا «مصعب اقوی منن مبشر» در نبرد با امام حسین (ع) شرکت کردند، به ویژه کسانی که نه تنها شکستند، موفق به توبه نشدند. وفاداری آنها برعکس در ارتش دشمن حضور فعال داشتند. همچنین اصحابی که ابتدا با او بودند و سپس با اجازه او بدن را ترک کردند، با اینکه مرتکب رفتار بدی شده بودند، اما بنا به اذن امام مرتکب گناهی نشدند و به همین دلیل برایشان ممکن شد. از کوتاهی خود توبه کنند و ثانیاً اکثر مسلمانانی که نه با آنها بودند و نه با دشمنانشان، بلکه با توجه به رفتار و سایر اعمال خود موضع بی طرفی گرفتند، اگر از امتناع امام علیه السلام توبه کنند، شاید توبه آنها پذیرفته شود.

واقعه عاشورا بسیار شبیه به قیامت بود

در این راستا با محمدهادی همایونرئیس و عضو هیأت علمی دانشکده فرهنگ و ارتباطات و عضو هیأت امنای دانشگاه امام صادق (علیه السلام) گفت وگویی انجام دادیم که نتیجه آن را در اینجا می خوانید:

* معنای واقعی توبه چیست و چه زمانی توبه پذیرفته می شود؟

در تاریخ خلقت انسان در قرآن کریم، اولین جایی که بحث توبه از نظر ترتیب مسائل پس از خلقت انسان مطرح شده، داستان سجده فرشتگان بر آدم است. (ص) و ترس شیطان از سجده. در این حادثه آدم پس از بیرون راندن شیطان با مشکلی به نام نزول مواجه شد. آدم دو انحطاط را تجربه کرد، انحطاط اول در واقع سقوط بود و اگر آدم توبه نمی کرد و نمی توانست برگردد، برای همه انسان ها از نظر ساختار هستی همین زوال در نظر گرفته می شد و کاهش دوم این است که انسان می تواند برود. به عالم دنیا بر می گردند و بعد به عالم بالا باز می گردند و این بار نتیجه همان توبه ای است که خداوند متعال برای انسان قرار داده توبه به یاری اسماء خمسه طیبه.

پس از واقعه سجده ملائکه و ترس شیطان از سجده و حوادثی که پیش می آید، شیطان به خدا می گوید عبادتی که تا به حال انجام داده ام به من چه می دهی؟ خداوند امکاناتی را برای شیطان فراهم می کند، مانند جریان شما در وجود انسان مانند جریان خون است، انسان شما را نمی بیند و فکر می کند همه کارش کار اوست و به ازای هر فرزندی که از آن مرد به دنیا می آید به شما می دهم. دو فرزند.. خداوند متعال ساختار وجودی جن و ابلیس را اینگونه بیان می کند. بعد از آن حضرت آدم (علیه السلام) به خدای متعال دعا کرد، خدایا این همه امکانات را به دشمن من داده ای، در مقابل چه چیزی به من می دهی؟ خداوند متعال در پاسخ به درخواست آدم، امکانات او را یکی یکی برشمرده که هر کدام در جای خود بسیار مهم و بسیار مهم است.

شیطان بعد از هر امتیازی که خدا به او داد می‌گوید دوباره می‌خواهم، اضافه کن تا خدا امتیاز را قطع کند. حضرت آدم (علیه السلام) بعد از هر امتیازی حضور نداشت، پروردگارا آن را زیاد کن تا اینکه خداوند فرمود تو و فرزندانت را توبه قرار دادم، اینجا حضرت آدم (علیه السلام) فرمود مرا بس است. این نشان می دهد که توبه چقدر مهم است. تمام امکاناتی که خداوند متعال در اختیار انسان قرار داد، نیاز فقر وجودی انسان بود که بگوید باز هم چیز دیگری می خواهد. به همین دلیل است که وقتی نوبت به توبه رسید، حضرت آدم (علیه السلام) فرمود حسبی همین برای من کافی است، توبه با امکانات دیگری که به من داده ای متفاوت است و به این وسیله می توانم شروع کنم. . رویارویی با شیطان

واقعیت این است که اگر توبه نبود، مسلماً بعد از هر گناهی، انسان باید مستقیماً به جهنم می افتاد و نمی توانست برگردد. خداوند متعال در قرآن می فرماید: «قلنا احباطوا منها جامیا فاما یتانکم منی هدی فمن تابعه هدای فلا خوف علیهم و لا هم یحزون» اینها هستند و نه غم و اندوه، آنها هستند که رستگار می شوند. ترس معمولاً مربوط به آینده است و اضطراب مربوط به گذشته است. کسانی که توبه می کنند و حق را اطاعت می کنند، مانند شهدا از زمان خود خارج می شوند، پس خداوند می فرماید نه ترس دارند و نه غم.

انسان با پیروی از رهنمودهای پیامبران از زمان فراتر می رود و می تواند بازگشت خود را مدیریت کند. این موضوع که در اولین گفتگوهای خدا و حضرت آدم مطرح می شود، نشان می دهد که توبه یکی از اساسی ترین بحث ها درباره وجود انسان و نظام آفرینش انسان در زمین است.

*از جایگاه توبه در قیام عاشورا و اتفاقات پشت سر آن بگویید؟

بحث توبه در واقع عاشورا از دو بعد قابل بررسی است; یک بعد توبه دسته جمعی مردم در واقعه عاشورا است و بعد دیگر توبه کسانی است که در عاشورا به لشکر سیدالشهدا(ع) نپیوستند. آنچه بر آن ۷۲ یاران اباعبدالله(ع) در محضر مقدس سیدالشهدا گذشت، توبه ای بسیار انسانی، بسیار بزرگ و در واقع توبه بشریت در قالب یک گروه ۷۲ نفره بود. صحنه قیامت را در ماجرای عاشورا به صحنه بردند. جایی که امام در اوج ظهور می کند و مردم آیه «فمن طبا هدی» را می خوانند. ۷۲ نفر از دوستان محبوب سیدالشهد علیه السلام در بهترین حالت اطاعت خود را از امام نشان دادند. این توبه بزرگی بود که می توانست مرکز تاریخ بشریت باشد.

از سوی دیگر، کسانی هستند که به قافله اباعبدالله(ع) نپیوستند، اما بعدا پشیمان شدند و توبه کردند. در داستان ها می گویند تا زمانی که انسان در دنیا امکان عمل داشته باشد، توبه پذیرفته می شود، وقتی امکان عمل بسته شد، توبه چه فایده ای دارد، مثل داستان فرعونی که به توبه روی آورد. وقتی از غرق شدنش مطمئن شد که البته آن داستان هم نکاتی دارد. وقتی درهای برزخ به روی انسان باز می شود دیگر امکان توبه وجود ندارد، زیرا انسان صحنه های برزخ را می بیند، مطمئناً اگر کسی صحنه برزخ را ببیند، توبه او ارزشی ندارد.

توبه حر در زمان مناسب و به موقع رسید. حر دقیقا زمانی که قرار بود به سپاه سیدالشهدا پیوست. تا آن زمان وقایع زندگی او را به سمت ارتش دشمن کشانده بود اما هر در لحظه ای که باید تصمیم می گرفت تصمیم درستی گرفت.

واقعه عاشورا از یک جهت شباهت زیادی به روز قیامت داشت، در این صورت، انسان به سمت باز شدن درها می رود. کسانی که در آن لحظات عاشورا می‌توانستند تشخیص دهند که این صحنه صحنه بسیار بزرگی است و باید با امام زمان خود همراهی کنند و با آن‌ها همراهی کنند و در آن توبه بزرگ جمعی بشریت قرار گرفتند، اما کسانی که نتوانستند وظیفه خود را تشخیص دهند. لحظه مناسب از دایره توبه واقعی بیرون آمد. این نه تنها منحصر به آن داستان، بلکه در تمام تاریخ و عصر حاضر است. در این زمان، مؤمنان باید همواره به این نکته توجه داشته باشند که اگر به موقع وظیفه خود را تشخیص ندهند و زمان بگذرد، هیچ عملی مفید نخواهد بود. برای توابین هم همین اتفاق افتاد. قیام توبه نیز که نام خود را از مفهوم مهم و حیاتی توبه گرفته بود، توبه کرد، اما توبه ای بود که بعد از واقعه اثری نداشت. مقام معظم رهبری در مورد توابین فرمودند با اینکه تعداد آنها از شهدای کربلا بیشتر بود، اما نشانی که آن ۷۲ نفر در تاریخ با وجود مقدس سیدالشهدا(ع) بر جای گذاشتند به هیچ وجه در قیام وجود نداشت. توابین، قیام و توبه توابین اثری نداشت، زیرا در زمان مناسب انجام نشد.

*اگر انسان بی گناهی را شهید کند و بعد توبه کند و توبه واقعی کند، آیا توبه او پذیرفته می شود؟

بر اساس اصل نظری، اگر شخصی بی گناهی را به شهادت برساند و سپس توبه کند و توبه کند، توبه او پذیرفته می شود. اما حقیقت این است که فردی که در طول زندگی خود به درجه کینه توزی می رسد و چنان عملی می کند که می تواند یک انسان بی گناه را بکشد، به حدی از کینه توزی رسیده است که امکان بازگشت وجود ندارد. این موضوع از نظر نظری امکان پذیر است، اما در عمل چنین گناهی و این میزان سقوط در حدی است که امکان بازگشت را از انسان سلب می کند. مثل این است که شخصی از طبقه ۱۵ ساختمانی به پایین پریده و در نیمه راه با ما ملاقات کند. کسی که دستش به خون بیگناه آغشته است، حتماً به جهنم افتاده است.

*توبه قبول شد؟

توبه به این معنا نبود که تأثیر عمیق توبه جمعی انسانها در تاریخ داشته باشد. اینکه هر کدام از آن افراد چه بهانه شخصی داشتند و چرا به سیدالشهدا(ع) نپیوستند جای سوال دارد. در بین آنها شاید افرادی بودند که توبه جدی تری داشتند و برخی دیگر نداشتند، این موضوع کاملاً به وضعیت شخصی آنها مربوط می شود. اما قطعاً قیام توابین یک توبه واقعی به معنای حرکت جمعی نبوده و اثر قیام عاشورا را در تاریخ نداشته و نخواهد داشت.

وجه تمایز توبه آقای حر چه بود؟

وجه تمایز توبه دقیقاً زمان مناسب است. توبه حر در زمان مناسب و به موقع رسید. حر دقیقا زمانی که قرار بود به سپاه سیدالشهدا پیوست. تا آن زمان حوادث زندگی او را به سمت ارتش دشمن کشانده بود اما در لحظه ای که باید تصمیم می گرفت، حر تصمیم درستی گرفت. همان تصمیمی که گنهکاران نتوانستند به موقع بگیرند و از نظر زمانی عقب افتادند و دیگر اثر آن توبه برایشان جدی نبود. حر به موقع تصمیم گرفت و توبه کرد، همین توبه و تسلیم زمان بود که حُر را در پای اباعبدالله الحسین (ع) به شهادت رساند.